Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD) Nedir? Şirketler İçin AB Sürdürülebilirlik Raporlama Zorunluluğu

İklim krizi, sosyal eşitsizlik ve kurumsal şeffaflık konuları artık iş dünyasının merkezinde. Küresel ölçekte yatırımcılar, tüketiciler ve kamu otoriteleri şirketlerden yalnızca finansal performans değil, çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) alanlarında da sorumluluk bekliyor. Avrupa Birliği, bu dönüşümü desteklemek için yeni bir düzenleme getirdi: Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD). CSRD, şirketlerin sürdürülebilirlik performanslarını nasıl ölçtüklerini, yönettiklerini ve raporladıklarını standartlaştırarak şeffaf, karşılaştırılabilir ve güvenilir veriler sunmayı hedefler.

Bu yazımızda Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD)’yi ana hatlarıyla ele alıyor ve sürdürülebilirlik raporlamasının neden günümüz iş dünyasının öncelikli gündemlerinden biri haline geldiğini açıklıyoruz.

Sürdürülebilirlik Raporlaması Nedir?

Sürdürülebilirlik raporlaması, şirketlerin çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) performans ve etkilerini açıklamalarını içerir. Bu raporlar, şirketlerin sadece bugünkü finansal sonuçlarını değil, uzun vadeli sürdürülebilirlik stratejisini ve topluma olan etkisini de ortaya koyar. Şirketlerin sürdürülebilir uygulamalara, şeffaflığa ve yatırımcılar, müşteriler, çalışanlar ve toplum gibi paydaşlara karşı hesap verebilirliğe olan bağlılıklarını ölçmelerine, anlamalarına ve iletmelerine olanak tanır.

Amaç: Sürdürülebilirlik raporlamasının amacı sürdürülebilir kalkınma ve uzun vadeli etkilere odaklanarak bir şirketin performansına dair bütünsel bir bakış açısı sağlamaktır.

Kapsam: Sürdürülebilirlik raporlamasının kapsamı kuruluşlar arasında değişiklik gösterir, sektöre, faaliyet alanına, konuma ve paydaş beklentilerine bağlıdır. Kaynak yönetimi, iklime değişikliği ile mücadele, çalışan hakları ve kurumsal yönetişim süreçlerini kapsar.

Sürdürülebilirlik Raporlamasının Temel Özellikleri:

İleriye Dönük: Uzun vadeli etkileri dikkate alır.
Kapsayıcı: Finansal olmayan metrikleri de değerlendirir.
Paydaş Odaklı: Farklı çıkar gruplarına hitap eder.

Sürdürülebilirlik Raporlamasından Kimler Etkilenir ve Nasıl Faydalanır?

Sürdürülebilirlik raporlamasının etkisi yalnızca şirket içinde hissedilmez. Yatırımcılardan çalışanlara, müşterilerden regülatörlere kadar tüm paydaşlar, bu süreçten farklı şekillerde etkilenir ve kendi alanlarında fayda sağlarlar.

Şirketler: Mevzuata uyum, itibar ve verimlilik açısından stratejik bilgi sağlar.
Yatırımcılar: ESG verilerini risk analizi ve yatırım kararı için kullanır.
Regülatörler: Şeffaflık ve hesap verebilirliği sağlamak için standartları ve düzenlemeleri belirler.
Toplum ve Yerel Halk: Kurumsal sosyal ve çevresel etkilerle ilgilenir; kamuoyunun incelemesi iyileştirmeleri yönlendirebilir.
STK’lar (Sivil Toplum Kuruluşları) ve Aktivistler: Şeffaflık ve hesap verebilirliğin savunuculuğunu yaparlar; endişeleri vurgulamak için raporları analiz ederler.
Müşteriler: Sürdürülebilir şirketleri tercih ederek satın alma kararları aracılığıyla kurumsal uygulamaları etkilerler.

Paydaşlarla etkili iletişim, güven inşa etmenin ve uzun vadeli değer yaratmanın temelidir. Etkili paydaş iletişimi şirketlerin riskleri azaltmasına ve uygulamaları iyileştirmesine yardımcı olur.

CSRD Nedir ve Neden Ortaya Çıktı?

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD), Avrupa Birliği (AB) içinde faaliyet gösteren şirketlerin sürdürülebilirlik raporlamasının kapsamını ve kalitesini artırmak için tasarlanmış bir Avrupa Birliği direktifidir. Bu direktif, artan şeffaflık taleplerini karşılamak için Finansal Olmayan Raporlama Direktifinin (NFRD) yerini alır. CSRD sürdürülebilirlikle ilgili geniş yelpazedeki bilgilerin ayrıntılı olarak açıklanmasını şirketler için zorunlu kılar.

NFRD'deki Temel Değişiklikler:

Genişletilmiş Raporlama Gereklilikleri: Daha fazla şirketi kapsar.
Standardizasyon: Bilgilerin karşılaştırılabilirliğini sağlar.
Üçüncü Taraf Güvencesi: Güvenilirlik için zorunlu güvence getirir.
Dijital Raporlama: Daha kolay erişim ve analiz için dijital formatları kullanır.

CSRD Raporlamasının Temel Unsurları:

Konsept: Şirket operasyonlarının ESG faktörlerini nasıl etkilediği ve ESG faktörlerinin işletme operasyonlarını nasıl etkilediği konusunda çift odaklı raporlama.
Raporlama Gereklilikleri: Şirketler, operasyonları ve değer zincirleriyle ilgili Etkiler, Riskler ve Fırsatlar (IROs) hakkında raporlama yapmalıdır.

AB Sürdürülebilir Finans Çerçevesi

CSRD, daha geniş kapsamlı AB Sürdürülebilir Finans Çerçevesi'nin bir parçasıdır. AB Yeşil Mutabakat hedeflerine ulaşmak için AB Taksonomisi ve Sürdürülebilir Finans Bildirimleri Yönetmeliği (Sustainable Finance Disclosure Regulation - SFDR) ile birlikte çalışır.

CSRD'nin Amacı Nedir?

Birincil Amaçlar

Şeffaflık ve Tutarlılık: Kolay erişim ve anlayış için standartlaştırılmış raporlama.
Güvenilir ve Karşılaştırılabilir Bilgi: Sürdürülebilirliği finansal raporlarla bütünleştirerek kapsamlı paydaş içgörüsü sağlar.
AB Hedeflerini Destekler: Avrupa Yeşil Mutabakatı ile uyumludur ve 2050 yılına kadar iklim nötr kıta olma hedefini destekler.
Sürdürülebilir Uygulamaları Teşvik Eder: Sürdürülebilirlik risklerinin ve fırsatlarının iş stratejilerine entegre edilmesini teşvik eder.

CSRD’nin Uygulama Mekanizmaları

Zorunlu Raporlama: Kapsamlı ve derinlemesine raporlama gerekliliklerini içerir; şirketler artık sürdürülebilirlik verilerini sistematik biçimde açıklamak zorundadır.
Raporlamanın Dijitalleştirilmesi: Avrupa Tek Elektronik Formatı (European Single Electronic Format - ESEF), verimli raporlama ve analiz sağlar.
Güvence Gerekliliği: Raporların güvenilirliğini artırmak amacıyla, üçüncü taraf bağımsız kuruluşlar tarafından denetim yapılması gereklidir. Bu doğrulama süreçleri zamanla daha yüksek standartlara doğru evrilecektir.

CSRD Kapsamında Kimler Giriyor?

CSRD, AB içi ve dışındaki geniş bir şirket kitlesini kapsamaktadır.

Şirketler: CSRD; tüm büyük ölçekli şirketleri, AB piyasalarında işlem gören KOBİ’leri ve AB’de önemli faaliyetleri bulunan AB dışı şirketleri kapsar.
Coğrafi ve Sektörel Etki: Düzenleme küresel ölçekte etki yaratır; Avrupa’da faaliyet gösteren tüm sektörlerdeki işletmeleri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.
Sürdürülebilirlik Bilgileri: Şirketler, iş stratejileriyle ilişkili çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) konuları, etkiler, riskler ve fırsatlar hakkında raporlama yapmakla yükümlüdür.

Kapsamın ayrıntılarını incelemek veya şirketinizin CSRD’ye tabi olup olmadığını öğrenmek istiyorsanız, aşağıdaki kriterlere göz atabilirsiniz.

Şirket Kriterleri

1. NFRD Kapsamındaki Şirketler:

Kriterler: Halka açık, 500’den fazla çalışanı olan ve bilanço toplamı 25 milyon €’yu veya net cirosu 50 milyon €’yu aşan şirketler.

2. Büyük Şirketler:

Kriterler: Aşağıdaki üç koşuldan en az ikisini sağlayan işletmeler:

Bilanço toplamı 25 milyon € üzeri
Net ciro 50 milyon € üzeri
Çalışan sayısı 250’den fazla

3. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (Listed SMEs):

Kriterler: AB piyasalarında listelenmiş olup aşağıdaki üç koşuldan en az ikisini karşılayan şirketler:

50’den fazla çalışan
5 milyon € üzeri bilanço
10 milyon € üzeri net ciro

4. AB Dışı Şirketler:

Kriterler: Avrupa Birliği dışındaki ancak AB’de önemli bir varlığı bulunan şirketleri kapsar. Bu durum, yukarıda belirtilen kriterlerden herhangi birinin karşılanmasıyla ya da şu koşulların sağlanmasıyla geçerlidir:

Şirket, iki yıl üst üste Avrupa Birliği içinde 150 milyon €’nun üzerinde net ciro elde ediyorsa VE ayrıca aşağıdaki koşullardan en az birini karşılıyorsa:

AB’de en az bir “büyük ölçekli” bağlı ortaklığa sahip olmak
AB pazarında en az bir halka açık iştirak bulundurmak
AB’de 40 milyon €’dan fazla ciroya sahip bir şube işletmek

CSRD Raporlama Uygulama Takvimi

Aşamalı Uygulama: CSRD, 2025 yılında (2024 mali yılı verilerine dayanarak) NFRD kapsamındaki şirketlerle birlikte yürürlüğe girdi; diğer şirketler için kademeli olarak 2029’a kadar genişleyecektir.

CSRD, şirketlerin hazırlık sürecini kolaylaştırmak amacıyla kademeli olarak yürürlüğe girmektedir:

1. Aşama – NFRD Kapsamındaki Şirketler:

Başlangıç tarihi: 1 Ocak 2024

İlk raporlama: 2025 yılında

2. Aşama – Büyük Şirketler:

Başlangıç tarihi: 1 Ocak 2025

İlk raporlama: 2026 yılında

3. Aşama – Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (Listed SMEs):

Başlangıç tarihi: 1 Ocak 2026

İlk raporlama: 2027 yılında

Ayrıca, şirketler isterlerse iki yıllık isteğe bağlı erteleme (opt-out) hakkını, gerekçeli bir açıklama sunarak kullanabilir.

4. Aşama – AB Dışı Şirketler:

Başlangıç tarihi: 1 Ocak 2028

İlk raporlama: 2029 yılında

Raporlama Esneklikleri Nelerdir?

CSRD, farklı büyüklükteki işletmelerin sürece uyumunu kolaylaştırmak için belirli geçiş hakları tanır. Bu sayede şirketler yeni gerekliliklere uyum sağlarken raporlama sistemlerini aşamalı olarak geliştirebilir.

İlk Yıl: Şirketler, iklim veya çevresel etkilerden kaynaklanabilecek finansal sonuçlara ilişkin tahmini verileri rapor dışı bırakabilir.
İlk Üç Yıl: Nicel (sayısal) verilerin toplanmasının mümkün olmadığı durumlarda, nitel (kalitatif) çıklamalar yapılmasına izin verilir.
Küçük Ölçekli İşletmeler: İlk iki raporlama yılında, sera gazı (GHG) emisyonları, biyoçeşitlilik, kaynak kullanımı ve sosyal göstergelere ilişkin bazı verileri sunmaktan muaf tutulabilirler.

CSRD Raporlama Gereklilikleri Nelerdir?

CSRD kapsamında raporlar hem finansal hem de finansal olmayan bilgileri içermelidir.

Finansal ve Finansal Olmayan Açıklamalar

Finansal Açıklamalar

Geleneksel finansal tablolar
Sürdürülebilirlik risklerinin ve fırsatlarının finansal etkileri

Finansal Olmayan Açıklamalar

Çevresel: Emisyonlar, atık yönetimi, kaynak kullanımı
Sosyal: Çalışan refahı, insan hakları, topluluk ilişikleri
Yönetişim: Yönetişim yapısı, yönetim kurulu çeşitliliği, yolsuzlukla mücadele

Genel Açıklama Gereklilikler

Yönetişim: Sürdürülebilirlikle ilgili yapılar, politikalar ve uygulamalar.
Strateji ve İş Modeli: Sürdürülebilirlik stratejisi, hedefleri ve genel iş stratejisiyle uyumu.
Etkiler, Riskler ve Fırsatlar (IROs): Önemli etkileri, sürdürülebilirlik risklerini ve fırsatlarını belirleme ve değerlendirme süreçleri.
Hedefler ve Performans Göstergeleri: Sürdürülebilirlik performansına yönelik belirli ölçütler ve hedefler.

Konu Bazlı Açıklama Gereklilikleri

CSRD kapsamında şirketler, çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) temalarında belirli konulara ilişkin detaylı açıklamalar yapmakla yükümlüdür. Bu kapsamda yapılabilecek örnek açıklamalar aşağıdaki gibidir:

Çevresel Açıklamalar

Sera Gazı (GHG) Emisyonları: Doğrudan ve dolaylı emisyonlar, azaltım stratejileri ve net-sıfır hedeflerine yönelik ilerlemeler.
Kaynak Kullanımı ve Verimlilik: Su, enerji ve doğal kaynak tüketimi; verimlilik artırma çalışmaları ve atık azaltım önlemleri.
Biyoçeşitlilik ve Ekosistem: Şirket faaliyetlerinin biyoçeşitlilik ve ekosistemler üzerindeki etkileri, bu etkileri azaltmaya yönelik uygulamalar ve koruma katkıları.

Sosyal Açıklamalar

Çalışan Refahı ve İş Gücü Uygulamaları: Çalışan sağlığı ve güvenliği, çeşitlilik ve kapsayıcılık politikaları, çalışma hakları ve çalışan bağlılığına yönelik uygulamalar.
İnsan Hakları: Operasyonlarda ve tedarik zincirinde insan haklarına saygı gösterilmesi, ihlalleri önleme ve tespit edilen olaylara müdahale süreçleri.
Toplumla Etkileşim: Yerel topluluklar üzerindeki etkiler, sosyal yatırımlar, toplumsal kalkınma projeleri ve paydaşlarla sürdürülen diyaloglar.

Yönetişim Açıklamaları

Kurumsal Yönetim Yapısı: Yönetim kurulu bileşimi ve çeşitliliği, üst yönetim ücret politikaları ve sürdürülebilirliğin kurumsal yönetim süreçlerine entegrasyonu.
Risk Yönetimi: Sürdürülebilirlik risklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve yönetilmesi; yönetim kurulu ve komitelerin bu süreçteki rolü.
Uyum ve Yolsuzlukla Mücadele: Uyum mekanizmaları, yolsuzluk karşıtı politika ve uygulamalar ile ilgili yasal süreçlerin açıklanması.

Sürdürülebilirlik, artık sadece iyi niyetli bir tercih değil; yatırımcıların, paydaşların ve müşterilerin temel beklentisi haline gelmiştir. Bu bağlamda CSRD’ye uyum, yalnızca bir yasal zorunluluk değil; aynı zamanda şirketlerin sürdürülebilir büyüme ve rekabet avantajı elde etmesi için önemli bir fırsattır.

3pmetrics olarak, sürdürülebilirlik raporlaması ve ESG gap analizi hizmetlerimizle şirketlerin sürdürülebilirlik yolculuklarında doğru, veri temelli ve stratejik adımlar atmalarına yardımcı oluyoruz. Siz de şeffaf, güvenilir ve etki odaklı bir sürdürülebilirlik raporu yayınlamak, sürdürülebilirlik stratejinizi geliştirmek ve CSRD gerekliliklerine tam uyum sağlamak istiyorsanız, bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sürdürülebilirlik raporu tam olarak neyi ortaya koymalıdır?

Sürdürülebilirlik raporu, bir şirketin çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) alanlarındaki performansını ve etkilerini ölçer. Bu rapor, şirketin çevresel etkilerini azaltmak, sosyal sorumluluklarını yerine getirmek ve kurumsal yönetişim süreçlerinde şeffaflık sağlamak için attığı adımları ölçülebilir göstergeler (KPI’lar) aracılığıyla ortaya koyar. Ayrıca, işletmenin uzun vadeli sürdürülebilirlik stratejisini, risk yönetimi yaklaşımlarını ve paydaşlara karşı hesap verebilirliğini görünür kılar.

Bir şirket neden sürdürülebilirlik raporu hazırlamalıdır?

Sürdürülebilirlik raporu hazırlamak sadece yasal bir gereklilik olmamakla birlikte aynı zamanda yatırımcı güvenini artırmanın, riskleri yönetmenin ve marka itibarını güçlendirmenin en etkili yollarından biridir. Bu raporlar sayesinde şirketler, sürdürülebilirlik performanslarını kanıta dayalı olarak gösterir, finansman ve yatırım fırsatlarına daha kolay erişim sağlar ve rekabet avantajı elde eder. Ayrıca, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda ilerlemeyi izlemek ve performansı sürekli iyileştirmek için stratejik bir araç görevi görür.

Sürdürülebilirlik raporlaması neden her şirketin gündeminde olmalıdır?

Çünkü sürdürülebilirlik raporlaması artık yatırım çekmenin, finansmana erişimin ve kurumsal itibarı korumanın ön koşulu haline gelmiştir. Regülasyonlar, yatırımcı beklentileri ve tüketici farkındalığı arttıkça, sürdürülebilirlik raporlaması yapmayan şirketler rekabet avantajını kaybetme riskiyle karşı karşıyadır. Bu nedenle sürdürülebilirlik, her ölçekteki işletme için yalnızca etik bir sorumluluk değil stratejik bir aksiyondur.

Sürdürülebilirlik yalnızca çevreyle mi ilgilidir, yoksa sosyal konuları da kapsar mı?

Sürdürülebilirlik yalnızca çevresel etkilerle sınırlı değildir; sosyal ve yönetişim boyutlarını da kapsar. Bu kapsamda çalışan hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği, iş sağlığı ve güvenliği, insan hakları, veri güvenliği, topluluklarla etkileşim ve etik iş uygulamaları da sürdürülebilirlik yaklaşımının temel bileşenleri arasındadır. Dolayısıyla sürdürülebilirlik, “people, planet, profit” (insan, gezegen ve kâr) dengesini gözeten bütüncül bir yaklaşımı ifade eder.